Actualiteiten

OUDERLIJK GEZAG EN ERKENNING DOOR WETSVOORSTEL GEKOPPELD

Door Anouk Broekman - de Feijter en Esther Poppe

De partner van een ongehuwde moeder kan het (nog ongeboren) kind – met toestemming van de moeder – erkennen bij de gemeente. De partner van de moeder krijgt hierdoor naar Nederlands recht niet automatisch het gezag. Veel ouders zijn zich hiervan op het moment van erkenning niet bewust, zodat het gezamenlijk gezag ongeregeld blijft. Bij een scheiding of overlijden van de moeder kan dit nare gevolgen hebben voor de andere ouder. Deze ouder moet dan naar de rechtbank, om het gezag om zichzelf alsnog met het (gezamenlijk) gezag te laten belasten.

 

Wetsvoorstel

Op dit moment is er een wetsvoorstel met betrekking tot het ouderlijk gezag in behandeling bij de Tweede Kamer. De initiatiefnemers van dit voorstel vinden dat het onderscheid tussen gehuwde en ongehuwde ouders ten aanzien van het verkrijgen van gezamenlijk gezag niet past in de veranderde maatschappij waarin steeds meer mensen (bewust) kinderen krijgen zonder gehuwd te zijn.

 

Indien het wetsvoorstel wordt aangenomen, zal gezamenlijk gezag voor ongehuwde partners van rechtswege ontstaan bij de erkenning van een kind. De erkenning zal nog steeds op dezelfde wijze plaatsvinden, namelijk bij een akte van erkenning, opgemaakt door een ambtenaar van de burgerlijke stand of bij notariële akte. Toestemming van de moeder van het kind is voor erkenning vereist totdat het kind de leeftijd van 16 jaar heeft bereikt. Vanaf de leeftijd van 12 jaar dient het kind zelf ook toestemming te geven voor de erkenning. Zowel de toestemming van het kind als van de moeder, kunnen door de rechter worden vervangen.

 

In het wetsvoorstel zijn een aantal uitzonderingen geformuleerd op de nieuwe hoofdregel ‘gezamenlijk gezag voor ongehuwde ouders’. De belangrijkste uitzonderingen is als de moeder en de erkenner hebben verklaard dat het gezag alleen door de moeder wordt uitgeoefend. Andere uitzonderingen zijn:

-      als de rechtbank vervangende toestemming voor de erkenning heeft verleend;

-      één of beide ouders is/zijn onbevoegd tot het gezag;

-      het gezag van één van beide ouders is beëindigd en de andere ouder oefent het gezag uit;

-      een voogd is met het gezag over het kind belast;

-      de voorziening in het gezag over het kind is komen te ontbreken[1];

-      de ouder die het gezag heeft, oefent dit gezamenlijk met een ander dan een ouder uit.

 

Wat als moeder geen gezamenlijk gezag wil?

Het gezamenlijk gezag wordt in de toekomst dus mogelijk automatisch verkregen met de erkenning van het kind. Zoals besproken, is de toestemming van moeder met betrekking tot de erkenning nog steeds noodzakelijk. Kan moeder toestemming voor de erkenning weigeren, enkel omdat zij wil voorkomen dat sprake zal zijn van gezamenlijk gezag?

 

Ja, zij kan weigeren toestemming te geven. Het is voor de vader of de duomoeder in dat geval mogelijk een gerechtelijke procedure tot vervangende toestemming voor erkenning te starten. In een dergelijke procedure moeten inhoudelijke gronden tegen de erkenning worden aangevoerd. Indien moeder geen goede inhoudelijke gronden aanvoert, is de kans groot dat de rechter het verzoek om vervangende toestemming toewijst. De rechter stelt het belang van het kind bij zijn beoordeling voorop en zal daarbij waar mogelijk ook meewegen het belang van het kind om twee juridische ouders te hebben. Let op: in dit geval geldt een van de hierboven genoemde uitzonderingsgevallen. Indien de erkenning door middel van vervangende toestemming via de rechter tot stand komt, moet het gezamenlijk gezag alsnog apart (eveneens via de rechter) worden geregeld. Beide verzoeken kunnen tegelijk door de rechter worden behandeld. 

 

Achtergrond

Volgens de initiatiefnemers hebben kinderen belang bij een goede verstandhouding met beide ouders, ongeacht of deze wel of niet zijn getrouwd of een geregistreerd partnerschap hebben. Als daarvoor (gerechtelijke) procedures gevoerd moeten worden, kan dat veel impact hebben op de kinderen. Met dit wetsvoorstel hopen zij veel van deze procedures te kunnen voorkomen.

 

De overheid heeft daarnaast de plicht om kinderen te beschermen tegen elke vorm van discriminatie die het gevolg is van omstandigheden die de ouders betreffen. Met dit wetsvoorstel wordt een belangrijke belemmering met betrekking tot ongelijkheid tussen kinderen van gehuwde en als partner geregistreerde ouders en kinderen van ongehuwde en niet als partner geregistreerde ouders overkomen. 

 

Slot

Kortom, het wetsvoorstel lijkt vooral gericht op situaties waarin ongehuwde en ongeregistreerde ouders een goede verstandhouding hebben en ‘vergeten’ om naast de erkenning ook het gezamenlijk gezag te regelen. Zoals hierboven reeds werd aangegeven kan de moeder nog steeds haar toestemming voor de erkenning weigeren, zodat over zowel de erkenning als het gezamenlijk gezag alsnog in rechte zal moeten worden beslist.

Door: Anouk Broekman - de Feijter en Esther Poppe

[1] Het gezag kan bijvoorbeeld ontbreken indien de voogd is overleden of als de ongehuwde moeder ten tijde van de geboorte bijna achttien jaar is. In het laatste geval blijft het gezag open totdat zij meerderjarig wordt.